Βόρεια Εύβοια
Προκόπι
Μαντούδι
Το έθιμο του Θεοφάνη
Οι καλικάντζαροι αποτελούν από τις πιο παλιές και ζωντανές μορφές της ελληνικής λαϊκής παράδοσης και συνδέονται με το Δωδεκαήμερο, από τα Χριστούγεννα έως τα Θεοφάνια. Σύμφωνα με τη δοξασία, ζουν στα έγκατα της γης και όλο τον χρόνο πριονίζουν το Δέντρο της Ζωής — το Κοσμοδέντρο που κρατά τον κόσμο όρθιο. Λίγο πριν το κόψουν, ανεβαίνουν στον επάνω κόσμο τις μέρες του Δωδεκαημέρου, σκορπίζοντας σκανταλιές και αναστάτωση.
Η παρουσία τους τελειώνει στα Θεοφάνια, με τον αγιασμό των υδάτων. Τότε, τρομαγμένοι, επιστρέφουν στα βάθη της γης και βρίσκουν το Δέντρο ξανά ακέραιο, αναγκασμένοι να αρχίσουν πάλι το ατελείωτο πριόνισμα από την αρχή. Έτσι, ο κύκλος του φωτός, της τάξης και της ζωής αποκαθίσταται.
Για να απομακρυνθούν τα κακά πνεύματα, σε πολλά μέρη της Ελλάδας αναπτύχθηκαν έθιμα φωτιάς και θορύβου. Στα μέρη μας σύμφωνα με μαρτυρίες έχει ρίζες σε παλαιότερα χρόνια με μη δυνατότητα ακριβής χρονολόγισης. Μάλιστα φημολογείται ότι οι χωριανοί συλλάμβαναν τον τελευταίο καλικάντζαρο που έμενε στην γη. Το έθιμο του Θεοφάνη αναβίωσε την δεκαετία του '60 από τα κορίτσια του χωριού με βάση ποντιακές επιρροές. Την δεκαετία του 60 τελούνταν στον συνοικισμό και αργότερα εξαπλώθηκε στο παλιό χωριό και στην πλατεία Ηρώων. Το κάψιμο του καλικάντζαρου είχε συμβολικό χαρακτήρα: εξαγνισμό, απομάκρυνση του κακού και καλωσόρισμα του νέου χρόνου.
Παράλληλα, το έθιμο ήταν μια ευκαιρία συνάντησης και γλεντιού. Γύρω από τη φωτιά, οι νέοι και οι νέες του χωριού χόρευαν και διασκέδαζαν, κρατώντας ζωντανή την κοινότητα. Για χρόνια αποτέλεσε αναπόσπαστο κομμάτι της τοπικής ζωής, μέχρι που άρχισε να φθίνει τη δεκαετία του ’80 και τελικά σταμάτησε.
Σήμερα, με σεβασμό στην παράδοση και χαρά για τη συλλογική μνήμη, το έθιμο αναβιώνει ξανά. Σας περιμένουμε στο Μουσείο Δάσους, τη Τρίτη 6/1/2026, στις 17.00, για να ξαναζωντανέψουμε μαζί μια παλιά ιστορία φωτιάς, μύθου και ζωής γύρω από το Δέντρο που μας ενώνει.
Σύλλογος Εθελοντικών Δυνάμεων Δασοπροστασίας & Διάσωσης Προκοπίου Ευβοίας
